یهودیان(کلیمیان) بروجرد
تصاویر کنیسای تاریخی بروجرد
مذهب و اقلیت های دینی
بروجردی ها عمدتا مسلمان و شیعه هستند ولی در طول تاریخ گروههای مذهبی مختلفی در بروجرد شکل گرفته اند که از میان آنها می توان به دراویش علی اللهی و بهایی ها اشاره کرد. یهودیان نیز اقلیت مهم دینی بروجرد را تشکیل می دهند که دارای یادگارهای تاریخی زیاد، محله، مدرسه، بازار و کنیسه اختصاصی هستند. در گذشته بروجرد از مراکز صوفی گری بوده است و هنوز هم کوی صوفیان در بروجرد برجاست. مسجد جامع بروجرد نیز در زمان ساسانیان از آتشکده های بزرگ بوده است و بر این اساس بروجردی ها نیز همانند سایر ایرانیان در گذشته پیرو آئین های باستانی ایران مانند زرتشتی بوده اند. در سده های گذشته افراد مشهوری بر اثر فشار ناشی از مذهب و مرام خود ترک دیار کرده و به بروجرد آمده اند و در آنجا ساکن شده اند. به هرحال شواهد تاریخی نشان می دهد که این منطقه دارای زمینه های پذیرش فرهنگ ها و مذاهب گوناگون بوده است و به گونه ای می توان بروجرد را از نواحی چند فرهنگی ایران به حساب آورد
مشهورترین ارمنی بروجرد:لوریس چکناواریان Loris Tjeknavorian
برای مشاهده مقاله گذری بر اتشکده بروجرد اینجا را کلیک کنید
بروجرد دارای دو کنیسه یا کنیسای یا کنشت یا عبادگاه پرستشگاه (به عبری: בית כנסת) یهودیان میباشد
ادرس کنیسه(کنیسا) کلیمیان(یهودیان)بروجرد: میدان جعفری-خیابان 12 دوازده متری -کوچه شهید مرتضی نظری و کوچه شهید احمدوند-محله کلیمیان
כתובת ההכנסה ( הכנסה ) היהודים ( יהודים ) Boroujerd שדה פטרוזיליה - רחובות וסמטאות , מעונה 12 שנתי עשר בשכונה -Kvchh מעונה מורטזה נזרי Ahmadvand - יהודית
יהודים מהווים מיעוט דתי Boroujerd כי יש מונומנטים היסטוריים רבים , שכונות , בתי ספר , שוק ובתי כנסת הם קנייני .
برای مشاهده اینجا را کلیک کنید
برای تبدیل تاریخ به عبری اینجا را کلیک کنید
دکتر نعمت الله خان دهناد بروجردی
بنیان گذار اولین بیمارستان در بروجرد اواخرقاجاریه
بیمارستان خلدبرین (دکترشریعتی )
دکترنعمت االله خان دهناد بروجردی
دکتر نعمت االله خان دهناد بروجردی در دوران قاجاریه
در شهر زیبای بروجرد دیده بجهان گشودو پس از تحصیلات
در رشته ی پزشکی و بازگشت دوباره به زادگاهش شهر
بروجرد ، پس از چندی و بنا به پیشنهاد یکی دیگر
از پزشکان خیر خواه بروجردی بنام دکتر نصیر از اطبای
حاذق کلیمی در بروجرد و اهدای قطعه زمینی مناسب از
طرف نامبرده ، سنگ بنای اولین بیمارستان نوین در بروجرد
بنام «خلدبرین» (دکترشریعتی) در سال ۱۳۰۶ شمسی با
همیاری دکتر نعمت الله خان دهناد که در حقیقت امر بنیان
و مسئول ادارۀ صحیحه بروجرد ولرستان بود گذاشته شد.
دکتر نعمت الله خان دهناد بروجردی روشنگری پیشبین و واجد
اندیشه های ژرف انقلابی ، مرد علم وعمل ، سیاست و مردم
دوست بود که درگرما گرم مشروطیت خانه شخصی خودش
را با اختصاص چهارتخت بیمارستانی و با دریافت کمترین هزینه
جهت معالجۀ بیماران اختصاص داد.دراصل می توان نخستین
بیمارستان بروجرد را همین خانه به حساب آورد!
دکترنعمت االله خان دهناد درهمان سالها مجدانه تلقیح واکسن
آبله را پیگیری کرده واین بلای خانمان سوزرا مهارمی کند.
سندی ازبضاعت بروجرد درداشتن طبیبان دراواخرقاجاریه
(سند)
«وزارت داخله، ادارۀ مرکزانتخابات، دایرۀمرکزشعبه صحیه، بتاریخ7برج مهرماه 1304 – نمرۀ 5728
"مقام منیع وزارت جلیله دامت شوکته- مرقومه متحد المال نمره4219زیارت وحسب الامرمبارک مدلول آن را به اطبا ودندانسازها خاطرنشان نموده،طبیب بروجرد انحصاربه دو نفر یکی آقای دکترحسین عطایی رییس حفظ الصحه است اظهارداشتند که تصدیقنامه من درتهران وسپرده ام به ثبت و نمره اداره محترم مرکزی وزارت متبوعه برسانند ودیگری آقای دکترنعمت الله خاناست،سواد تصدیق واجازه اورا لفاً تقدیم داشت.سایراطبا که قریب چهل پنجاه نفرمردوزن هستند همه کلیمی بی سواد به نام حکمت،ارثی نه اکتسابی مشغول طبابت هستند. ازکلیه آنها التزام گرفته شد که درمدت یک ماه هرکدام ا جازه نامه آوردند مشغول طبابت باشند والاپس ازیک ماه باعدم اجازه مبادرت به معالجه اهالی و شغل طبابت ننمایند. "
علی منصور [مهروزارت داخله]
دکترنعمت الله خان دهناد، بنیان گذار اولین بیمارستان در بروجرد
" در آستانة انقلاب مشروطیت ، دکتر نعمت اله خان دهناد ، که باید
او را مؤسس تشکیلات بهداری به شیوة جدید در بروجرد دانست
با هزینة شخصی خود روزنامه های انقلابی و تجدد طلبی چون
حبل المتین، تربیت، ثریا و چهره نما، که همگی خارج از ایران منتشر
می شدند را تهیة و میان جوانان بروجردی توزیع می کرد . این اقدام
به ایجاد نخستین هستة مشروطه طلبان بروجردی انجامید که میرزا
حسین کاووسی نجارزاده در آن نقش محوری داشت."
- در سال (۱۲۹۲ خورشیدی / ۱۹۱۳ میلادی) یهودیان بروجرد موفق شدند فرزندانشان را در مدرسه نوبنیاد آلیانس در شهر خود ثبت نام کنند.
همچنین عده کمی ارمنی و یهودی در بروجرد سکونت داشتهاند.در سال ۱۳۷۵، جمعیت کلیمیهای شهر بروجرد ۵۳ نفر بود. قبلاً جمعیت یهودیان بروجرد بیشتر از این بوده و در یکی از محلات بروجرد دارای یک مدرسه و یک کنیسه و یک راسته بازار بودند. بنابر کتاب تاریخ یهود در ایران نوشته حبیب لوی که در سال ۱۳۳۹ تالیف شده، جمعیت یهودیان بروجرد در آن زمان ۱۵۰۰ نفر بوده و یهودیان این شهر دارای یک کنیسه و یک باب حمام عمومی بوده اند. در کتاب «جغرافیای شهرستان بروجرد: طبیعی - انسانی» که در سال ۱۳۴۰ توسط مقدس جعفری تألیف شده ذکر گردیده که جمعیت یهودیان بروجرد در آن سالها ۸۰۰ نفر بوده است که همگی تحصیل کرده و نیمی از این جمعیت یعنی ۴۰۰ نفر تحصیلات عالیه داشتند، و با این عبارت دقیقاً ذکر گردیده که «شما یک یهودی را پیدا نمیکند که به شغلهایی مانند نانوایی روی آوره باشد و اکثراً به شغلهای بزازی و خرازی مشغولند.» اقلیت کلیمی بروجرد گویش خاصی از فارسی دارند که که برای شهروندان بروجردی قابل فهم است. شمار اندکی ارامنه در بروجرد ساکن بودهاند که گویشی مشابه با ارامنهجلفای اصفهان داشتهاند
ذکر این نکته ضروری است که تا دورۀ پهلوی اوّل بیشتر برنامههای مدرسة آلیانس به زبان فرانسوی تدریس میشد؛ امّا چنانکه میدانیم در این دوره، فارسی زبان اول اعلام شد و آموزش زبان فرانسه به 15 تا 20درصد مواد درسی کاهش یافت (ناطق، ص161). هرچند برخی مدارس مانند دبستان اتحاد ملی بروجرد، تا سال 1936م/ 1315هـ.ش حتّی موافق تدریس زبان فرانسه در روزهای تعطیل بودند، وزارت معارف هیچگاه با این مسئله موافقت نکرد (سازمان اسناد ملی، شمارة بازیابی15690- 297، برگ12). در این دوره حتی خط نوشتاری از عبری به فارسی تبدیل شد، زیرا با بازشدن مدرسه آلیانس کلیمیان اجازه یافتند که آزادانه خط فارسی را بیاموزند (سهیم، ص69). البته کمیته مرکزی آلیانس در فرانسه به یهودیان ایران اعتراض میکرد که چرا زبان فارسی را فرا نگرفتهاند؛ زیرا که این کمبود در امر دادوستد و مبادلات بازرگانی پیامدهای ناگواری برای آنها داشت و به زیان یهودیان ایران بود. از سویی، فراگیری زبان فارسی برای دانشآموزان جهت ورود به دانشگاه بسیار مهم بود. به همین دلیل، مسیو کهن مدیر مدرسه آلیانس همدان در پی این نیاز تصمیم گرفت برنامة مدرسه آلیانس را با مدارس دولتی هماهنگ سازد و با استخدام بهترین دبیران همدان آموزش زبان فارسی را در این مدرسه به سطح دبیرستانهای دیگر برساند (سهیم، ص68). در این دوره به گفتۀ خود یهودیان، آنها برای اولینبار از پرداخت جزیه معاف شدند. بدیهی است با بهبود وضع مالی یهودیان، مدارس آنها نیز گسترش یافتند (ناطق، ص162).
برخی اسناد، نشاندهندۀ کمک مالی دولت به این مدارس است. نمونۀ این مدارس، دبستان اتحاد کلیمیان بروجرد است. تا قبل از سال 1936م/1315هـ.ش قسمتی از عواید و کمک بودجه دبستان مزبور از عایدات بطری سه شاهی مشروب بوده که به وسیلۀ ادارة مالیه مأخوذ و به این دبستان داده میشد، ولی با شروع سال 1315هـ.ش این عایدات قطع و انجمن کلیمیان خواستار برقراری مجدد این عایدات و یا پرداخت مبلغی معادل عواید مذکور از سوی وزارت معارف بهجای آن شد (سازمان اسناد ملی، شمارة بازیابی 15690 - 297، برگ 3، 4، 8- 11). رویهمرفته از این اسناد معلوم میگردد دولت برنامه مدونی برای کمک به این مراکز آموزشی نداشته و اگر اقداماتی برای رفع برخی از مشکلات مالی آنها انجام گرفته، بسیار اتفاقی بوده است.
بررسی اسناد نشان میدهد که آمار دانشآموزان مدارس آلیانس همواره در حال نوسان بود. برای نمونه میتوان به جدول زیر توجه کرد که آمار دانش آموزان مدرسة پسرانة شش کلاسۀ ابتدایی آلیانس بروجرد در سال تحصیلی 1309 – 1308 هـ.ش/ 1930- 1929 م را نشان میدهد (سازمان اسناد ملی، شمارة بازیابی 14243– 297، برگ2).
ب
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا اَباعَبْدِاللَّهِ